بوستر ترمز یکی از اجزای مهم و حیاتی سیستم ترمز خودرو است که با تقویت نیروی وارد شده به پدال ترمز توسط راننده فرایند ترمزگیری را آسان‌تر، سریع‌تر و مؤثرتر خواهد کرد؛ در این مقاله به معرفی بوستر ترمز و اجزای آن و همچنین علائم خرابی بوستر ترمز اشاره خواهیم کرد:

• بوستر ترمز چیست و چه کاری انجام می‌دهد؟

بوستر ترمز قطعه‌ای مکانیکی یا هیدرولیکی است که بین پدال ترمز و سیلندر اصلی ترمز قرار گرفته است؛ این قطعه با استفاده از نیروی کمکی خلأ یا فشار هیدرولیکی، نیروی وارد شده به پدال ترمز توسط راننده را چندبرابر خواهد کرد که این کار موجب خواهد شد تا راننده با واردکردن فشار کمتر به پدال ترمز، نیروی موردنیاز برای ترمز‌گیری و توقف خودرو را فراهم کند؛ عدم وجود بوستر ترمز راننده را مجبور به اعمال نیروی زیادی به پدال ترمز خواهد کرد که در شرایط اضطراری، به‌ویژه در خودرو‌های سنگین فرایند ترمزگیری عملاً غیرممکن یا بسیار دشوار خواهد شد.

• اجزای اصلی تشکیل‌دهنده بوستر ترمز:

بوستر ترمز اجزای مختلفی دارد که هر کدام نقش بخصوصی را ایفا می‌کنند:

1. بدنه بوستر: یک محفظه که معمولاً پلاستیکی است و اجزای داخلی را در خود جای می‌دهد.
2. دیافراگم: یک غشای لاستیکی انعطاف‌پذیر که با ایجاد تفاوت فشار خلأ و فشار اتمسفری موجب ایجاد نیروی کمکی خواهد شد.
3. سوپاپ یک‌طرفه: این سوپاپ خلأ ایجاد شده در موتور خودرو را به بوستر منتقل می‌کند و درعین‌حال از ورود هوای اتمسفری به سیستم خلأ ایجاد شده جلوگیری می‌کند
4. سوپاپ کنترل: این سوپاپ جریان هوا و خلأ را در بوستر ترمز تنظیم خواهد کرد تا نیروی کمکی مناسبی برای تسهیل فرایند ترمزگیری ایجاد شود.
5. میله فشار: این میله نیروی تقویت شده از بوستر را به سیلندر اصلی ترمز منتقل می‌کند.
6. فنر بازگشتی: فنر بازگشتی در بوستر ترمز قابلیت بازگشت دیافراگم و سایر اجزا به حالت اولیه را برای این قطعه فراهم خواهد کرد.
7. شیلنگ خلأ: در بوستر‌هایی که با فرایند خلأ کار می‌کنند، این شیلنگ تعبیه شده است تا خلأ ایجاد شده را از منیفولد ورودی موتور به بوستر ترمز منتقل کند.

• نحوه عملکرد بوستر ترمز:

هنگامی که از پدال ترمز استفاده نمی‌کنید، بوستر در حالت استراحت قرار دارد، همچنین خلأ ایجاد شده در موتور از منیفولد ورودی موتور یا (پمپ خلأ در خودرو‌های دیزلی) از طریق شیلنگ خلأ به هر دو طرف دیافراگم بوستر منتقل شود که این امر موجب برابری فشار در دو طرف دیافراگم و عدم ایجاد نیروی کمکی خواهد شد.

زمانی که راننده اقدام به فشار پدال ترمز می‌کند، میله فشار به سوپاپ کنترل فشار وارد خواهد کرد، در این زمان سوپاپ کنترل ورودی خلأ به یک طرف دیافراگم را قطع کرده و هوا را به آن طرف وارد می‌کند؛ اختلاف فشار در دو طرف دیافراگم باعث حرکت این قطعه می‌شود که با حرکت دیافراگم نیروی اضافی تولید خواهد شد که این نیرو به میله فشار منتقل شده و از طریق سیلندر اصلی ترمز به سیستم ترمز خودرو منتقل می‌شود.

زمانی که پدال ترمز را رها می‌کنید، سوپاپ کنترل به حالت اولیه باز‌می‌گردد و خلأ در دو طرف دیافراگم برقرار می‌شود؛ در این زمان فنر بازگشتی دیافراگم و میله فشار را به موقعیت اولیه باز‌می‌گرداند و نیروی کمکی قطع خواهد شد.

• انواع بوستر ترمز:

بوستر ترمز بر اساس نوع نیروی کمکی استفاده شده به چند دسته تقسیم می‌شوند:

1. بوستر ترمز خلأیی: این مدل، رایج‌ترین نوع بوستر در خودرو‌های سواری بنزینی و خودرو‌های سبک است که از خلأ ایجاد شده توسط منیفولد ورودی موتور یا پمپ خلأ در خودرو‌های دیزلی استفاده می‌کند.
2. بوستر ترمز هیدرولیکی: این مدل برخلاف بوستر ترمز خلأیی از فشار هیدرولیکی که معمولاً توسط پمپ فرمان هیدرولیکی تولید می‌شود استفاده می‌کند؛ این قطعه در خودرو‌های سنگین و باری استفاده می‌شود.
3. بوستر الکتروهیدرولیکی: خودرو‌های مدرن و هیبریدی که ممکن است خلأ کافی توسط موتور ایجاد نشود از سیستم‌های الکتریکی برای تولید فشار هیدرولیکی استفاده می‌کنند، این مدل از بوستر‌ها معمولاً در خودرو‌هایی که مجهز به سیستم ترمز‌های پیشرفته مانند ترمز ABS یا ESP هستند استفاده می‌شوند.

علائم خرابی بوستر ترمز:

خرابی بوستر ترمز علائم و نشانه‌هایی را به همراه دارد که در ادامه به آنها می‌پردازیم:

1. سفت‌شدن پدال ترمز:

   یکی از شایع‌ترین علائم خرابی بوستر ترمز، سفت‌شدن پدال ترمز است؛ بوستر ترمز با استفاده از نیروی خلأ موجب کاهش فشار بر پدال در فرایند ترمزگیری خواهد شد؛ در صورت خرابی بوستر ترمز راننده مجبور به واردکردن نیروی بیشتری به پدال ترمز خواهد بود که باعث ایجاد احساس سفتی یا سختی در پدال می‌شود که در این حالت ترمزگیری دشوارتر شده و ممکن است در شرایط اضطراری، ترمز به‌خوبی عمل نکند.

از علت‌های این مورد می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• نشتی در شیلنگ خلأ بوستر.
• خرابی سوپاپ یک‌طرفه.
• کاهش خلأ در موتور (به‌ویژه در خودرو‌های بنزینی که بوستر به خلأ موتور وابسته است)
• پارگی دیافراگم داخلی بوستر ترمز.

2. صدای هیس یا سوت هنگام فشردن پدال ترمز:

   از دیگر علائم خرابی بوستر ترمز می‌توان به شنیدن صدای هیس یا سوت هنگام فشردن پدال ترمز اشاره کرد که این صدا در اکثر موارد به علت نشت هوا از سیستم خلأ ایجاد می‌شود که موجب کاهش کارایی بوستر و سخت‌شدن ترمزگیری می‌شود.

از علت‌های احتمالی این مورد می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• وجود پارگی یا ترک در شیلنگ خلأ.
• خرابی واشر بوستر.
• نقص در سوپاپ یک‌طرفه بوستر ترمز.

3. افت قدرت ترمز و افزایش مسافت توقف خودرو:

   اگر به‌تازگی متوجه افت عملکرد ترمز و کندی توقف خودرو شده‌اید، ممکن است بوستر ترمز خودروی شما دچار مشکل شده باشد.

علت‌های احتمالی:

• نشتی در سیستم خلأ.
• خرابی دیافراگم بوستر.
• مشکل در سیستم هیدرولیکی (در بوستر‌های هیدرولیکی).

4. بالا ماندن دور موتور هنگام ترمزگیری:

   از دیگر علائم خرابی بوستر ترمز می‌توان به بالا ماندن دور موتور اشاره کرد؛ خرابی بوستر ترمز می‌تواند موجب نشتی هوا به داخل منیفولد ورودی موتور شده و باعث شود تا ترکیب هوا و سوخت تغییر کند و دور موتور به شکل غیر‌عادی (مخصوصاً در زمان ترمزگیری) افزایش یابد.

خرابی‌های احتمالی:

• نشتی در دیافراگم بوستر.
• مشکل در اتصالات خلأ.

5. لرزش یا تکان در پدال ترمز:

   اگر در هنگام فشردن ترمز، لرزش یا تکان‌های غیر‌عادی را در پدال احساس می‌کنید ممکن از نشانه‌ای از خرابی بوستر ترمز خودروی شما باشد.

علت‌های احتمالی ایجاد این مشکل عبارتند از:

• نقص در عملکرد سوپاپ‌های داخلی بوستر.
• وجود هوا در سیستم ترمز.
• مشکل در اتصال بوستر به سیلندر اصلی.

6. روشن‌شدن چراغ چک ترمز:

   در برخی از خودرو‌ها علائم خرابی بوستر ترمز با چراغ هشدار سیستم ترمز نمایان می‌شود.

علت‌های احتمالی:

• کاهش فشار در سیستم ترمز.
• وجود نقص در سنسور‌های مرتبط با بوستر ترمز.

7. خاموش‌شدن موتور هنگام ترمزگیری (در موارد نادر):

   از علائم خرابی بوستر ترمز در برخی خودرو‌ها، می‌توان به خاموش‌شدن موتور هنگام ترمزگیری اشاره کرد؛ این مشکل می‌تواند به علت نشتی شدید موجود در بوستر ترمز باشد که موجب ورود هوای اضافی به منیفولد موتور شود؛ این موضوع اهمیت زیادی داشته و باید فوراً توسط افراد کارشناس در این حوزه بررسی شود.

مواردی که ممکن است باعث به‌وجودآمدن این مشکل شوند:

• پارگی دیافراگم بوستر.
• نقص در سوپاپ یک‌طرفه.

8. نشت روغن‌ترمز از بوستر ترمز:

   در بوستر‌های هیدرولیکی یا بوستر‌هایی که به‌صورت مستقیم به سیلندر اصلی متصل است نشتی روغن‌ترمز در نزدیکی بوستر از نشانه‌های خرابی این قطعه خواهد بود.

مواردی که ممکن است دچار نقص شده باشند:

• خرابی واشر‌ها یا مهر و موم‌ها در اتصالات.
• وجود شکستگی یا ترک در بدنه بوستر ترمز یا سیلندر اصلی.

9. عملکرد ناپایدار ترمز:

   اگر پدال ترمز خودروی شما گاهی سفت و گاهی نرم عمل می‌کند و باعث سردرگمی شما شده است ممکن است از علائم خرابی بوستر ترمز شما باشد.

علت‌های پدیدآمدن این مشکل:

• نقص در سوپاپ‌های داخلی بوستر ترمز.
• وجود هوا در سیستم خلأ یا هیدرولیکی.

چگونه از سلامت بوستر ترمز مطلع شویم؟

برای اطلاع از سلامت بوستر ترمز می‌توانید تست ساده‌ای انجام دهید:

1. در مرحله اول موتور خودروی شما باید خاموش باشد.
2. در مرحله دوم پدال ترمز را چندین بار فشار دهید تا خلأ سیستم ترمز تخلیه شود.
3. در مرحله سوم پدال را نگه دارید و موتور را روشن کنید.

درصورتی‌که پدال ترمز شروع به حرکت به سمت پایین کند، یعنی فرایند ایجاد خلأ به‌خوبی در حال انجام بوده و می‌توانید با خیال راحت از خودروی خود استفاده کنید؛ اما درصورتی‌که پدال به سمت پایین حرکت نکند، می‌تواند بیانگر وجود نقص در سیستم بوستر ترمز خودرو باشد.

و در نهایت:

درصورتی‌که هر یک از علائم فوق را در سیستم ترمز خود مشاهده کردید باید دراسرع‌وقت خودروی خود را برای بررسی‌های بیشتر در اختیار یک کارشناس خودرو ماهر قرار دهید، خرابی بوستر ممکن از صدمات جبران‌ناپذیری را برای شما و خودروی شما به وجود آورد.